امام زاده شعیب دوزال

امام زاده شعيب در روستاي دوزال جاي دارد ، اين روستا در 20 كيلومتري سیه رود  از توایع شهرستان جلفا واقع است و بنای امامزاده بر فراز كوهي قرار گرفته كه مشرف بر رود ارس و مرز جمهوري آذربايجان است .

ظواهر امر نشان مي دهد كه بناي آرامگاه مربوط به اواخر قرن هفتم هجري يعني دوره حكومت ايلخاني است .

بناي امام زاده شعيب برج هشت ضلعي آجري بلندي است كه روي يك قاعده سنگي استوار شده و در هر ضلع آن ، طاق نماي بلندي با طاق جناغي به چشم مي خورد ، در قسمت فوقاني برج ، دور تا دور بنا حاشيه اي از تزئينات معرق با كاشي هاي لاجوردي و فيروزه اي به عرض 110 سانتي متر به چشم مي خورد .

اين برج داراي گنبد دو پوش است ، قسمت غربي برج از طريق اتاقي به مسجد قديمي دوزال متصل مي شود و از همين اتاق مي توان به زير زمين و محل اصلي مقبره وارد شد.

آرامگاه موسوم به امام زاده شعيب در سردابه اين محل قرار دارد .

|+| نوشته شده توسط ابراهیم نصیری در یکشنبه 20 آبان1386 و ساعت 13:43  

امام زاده سيد محمد نوجه مهر

 در كنار رود ارس در روستاي نوجه مهر امام زاده محمد نوجه مهر معروف به (( سيد محمد آقا )) قرار دارد .

مقبره اين امام زاده كه او را به نوادگان امام موسي كاظم (ع) نسبت مي دهند

 تجديد بنا شده و داراي ضريح زيباي است .اين آرامگاه نزد مردم از تقدس و

 احترام بسيار برخوردار است و هر سال كشاورزان آن نواحي پس از برداشت

محصول براي زيارت و اداي نزورات خود به اين امام زاده مي روند.

|+| نوشته شده توسط ابراهیم نصیری در یکشنبه 20 آبان1386 و ساعت 13:41  

 كُوردشت

  روستاي كردشت يا كوردشت در تاريخ جنگهاي ايران و روس ، مركز ستاد مرحومعباس ميرزا نائب السلطنه بوده ، كه بالطبع عبور و مرور از رودخانه ارس در اين منطقه را موجب مي گرديده است . وجود حصار و برجك هاي ديده باني از يكوضعيت فوق العاده و استراتژيك در آن زمان حكايت مي كند . از سوي ديگر اينروستا در سابق حاكم (خليفه) [اوايل ظهور دولت صفويه گروه خاصي از صوفيانرا خلفا مي گفتند. در منطقه خود از شاهان صفوي نيابت داشته و به رتق و فتق امورمي پرداخته است.] نشين بوده و در عصر صفويه توجه بيشتري از اين لحاظ بدان معطوف مي شده است.مرحوم مستوفي قزويني در گرامي اثر خود يعني نزهة القلوب، از اين روستا نام برده است. فاصله كردشت تا شهر مكري (مقري) حدود 3 كيلومترمي باشد. گذرگاه اين منطقه ، به نام (نوردوز) مورد توافق قرار گرفته است.

مجموعه كردشت:

اين مجموعه شامل هشت بناي تاريخي اعم از حمام بزرگ، عمارت، حمام كوچك، مسجد غريب، ديوانخانه، يخچال، قلعه عباس ميرزا و ساخلو ( پادگان نظامي ) مي باشد.  

ب) حمام كردشت

اين حمام يكي از زيباترين حمام هاي آذربايجان است كه با معماري اصيل سنتي در روستاي كردشت از توابع جلفا و در كنار رود ارس قرار دارد . اين حمام در ميان باغ بزرگي ساخته شده ، داراي يك هشتي به صورت هشت ضلعي به ابعاد 5/3 در 5/3 و به  ارتفاع 3/4 متر است كه يكي از اضلاع ، درب ورودي و يكي ديگر راه ورود به رختكن يا سربينه است .

سربينه حمام نيز هشت ضلعي به اضلاع 5/3 متر و ارتفاع 5/8 متر است و گنبد بزرگ آن بر روي جوز ها و هشت ستون سنگي هشت بر، استوار شده است، همه ستون ها داراي سر ستون هاي سنگي مقرنس هستند كه به وسيله ملات سرب مذاب به ستون ها وصل شده اند. گنبد سربينه داراي كاربندهاي جالب مزين به آهك بريهاي زيبا است، سكوهاي رخت كن با طاق ضربي پوشيده و در زير آن كفش كن هايي تعبيه گرديده است.

گرما خانه فضايي است كه از چهار ستون سنگي هشت بر و دو حوض بزرگ مستطيل شكل و اتاقي با گنبد قير اندود تشكيل شده است . نور داخل سربينه و گرما خانه به وسيله روزني كه در نوك گنبد قرار دارد تأمين مي شود و گويا بر روي آن روزن ها سنگ هاي مرمر نازك و ظريفي نصب بود كه نور آفتاب از آن نفوذ مي كرد ، و داخل حمام را به طور يكنواخت روشن مي كرده و شستشو كنندگان را از نگاه نامحرمان حفظ مي نمود.

حمام كردشت بخش هاي ديگري نيز دارد ، كه بسيار ديدني و قابل مطالعه است ، اين حمام در زمان عباس ميرزا نائب السلطنة فتحعلي شاه هنگام جنگ دوم ايران و روس ساخته شد ولي شيوه معماري آن شباهت بسياري به حمام‌هاي دوره صفوي دارد.

ج) قلعه كردشت

يكي از قلعه هاي تاريخي آذربايجان در روستاي كردشت در ساحل رود ارس بنا شده است ، ولي به لحاظ ارزش و اهميت نظامي و تاريخي  به خصوص دوران حكومت عباس ميرزاي قاجار نائب السلطنه فتحعلي شاه در آذربايجان بيشتر مورد توجه بوده است.

د) موقعيت روستاي كردشت

روستاي كردشت از بخش ورزقان و شهرستان اهر و دهستان ديزمار غربي واقع شده است . فاصله كردشت تا ورزقان 66 كيلومتر و تا اهر 126 كيلومتر و تا جلفا 70 كيلومتر مي باشد ، اين روستا در غرب اهر و ورزقان بنا شده است .

كردشت در درّه بسيار حاصلخيز و زيبايي در ساحل جنوبي ارس بنا شده است و رودخانه مرزي ارس در درّه بسيار عميق شمال كه با شدت تمام از غرب به شرق جريان دارد .

كوه هاي بسيار بلند و صخره اي سرتاسر شمال و جنوب كردشت را فرا گرفته‌اند. بنابر اين تنها معبر قابل توجه كنار ارس در اين روستا  مي گذرد ، استقرار اين روستا به تبعيت از وضع پستي و بلندي در جهت شرقي – غربي عملي شده است.

كوه هاي بلند صخره اي ساحل شمالي ارس در خاك جمهوري آذربايجان واقع است و در سمت جنوب آن در بلندي هاي كوه هاي مشرف به روستا يكي از قلعه هاي تاريخي و نظامي دوره قاجار بنا شده است ، بعلاوه غير از قلعه تاريخي كردشت حمام تاريخي باارزشي هم بنا شده است .

آب و هواي كردشت به تبع منطقه ارس کنار،‌ گرم و مرطوب است، تابستان در اين منطقه گرم و طولاني و زمستان خنك و ملايم مي شود ، و در فصل تابستان گاهي اوقات ميزان درجه حرارت به بالاتر از 40 درجة سانتي گراد مي‌رسد.

قلعه نظامي كردشت يكي از قلعه هاي دوران عباس ميرزا نائب السلطنه قاجار استكه در طي مبارزات خود بر عليه تجاوز روسيه تزاري از اين قلعه استفاده مي‌نمود.

آنچه به نظر مي رسد قبل از استفاده از قلعه كردشت اين قلعه نظامي وجود داشته است و بناي آن را به سده هاي نخستين اسلامي نسبت مي دهند.

قلعه عباس آباد كردشت در سمت چپ جاده كردشت به خروانق در بالاي تپه اي صخره اي بنا شده است و در جبهه شمالي اين قلعه درب ورودي بنا شده استو در ارتفاعات اين قلعه ديواره ها از جنس سنگ و آجر ساخته شده است ، به فاصله معيني نزديك به يكصدمتر از يكديگر 6 عدد برج نگهباني وجود داشته كه اكنون قسمتي از اين برجها پابرجاست.

نظر به اينكه ساحل رود ارس در بخش جنوبي يكي از پايگاه هاي مهم دفاعي عباس ميرزا در مقابل تجاوز روسي ها بود بنابر اين قلعة نظامي مزبور مكان مناسبي براي پشتيباني ارتش ايران در دوران قاجار به شمار مي رفت.

قلعه نظامي عباس آباد كردشت امكان جاي دادن سربازان متعدّدي را داشت و براي رفاه و آسايش سربازان مستقر ، همواره آمادة مقابله با قواي مهاجم روسيه بود و بارها از رود ارس گذشته و به ساخلوي ( پادگان ) سربازان روسي شبيخون مي زدند.

وقتي در سال 1243 ه – ق (1841 م ) سپاهيان روس از رود ارس گذشته و جلفا و نخجوان و مرند و اصلاندوز را تصرف كرده و به سوي تبريز روانه شدند قلعه كردشت نيز به دست قواي دشمن سقوط كرد و بعد از تصرف قلعه ، مدتي بعد از آن و در ايام برقراري صلح و متاركه تركمنچاي كه بين ايران و روس برقرار شد، قلعه كردشت مدتي مورد استفاده سربازان روسي بود ولي به تدريج با تخليه آذربايجان از قواي روسي ، قلعه مزبور مورد انهدام و ويراني قرار گرفت و قسمتي از تاسيسات آن به غارت رفت.

بعد از اينكه روسها آذربايجان را تخليه كردند و امور استان را به نيروهاي دولتي واگذار كردند اين قلعه بارها مورد استفاده امراي محلّي و حكام قره باغ واقع شد و در اواخر دوره قاجار و اوايل حكومت پهلوي اين قلعه خاصيت نظامي خود را از دست داد.

در اينجا لازم است به دليل اهميت جنكهاي ايران و روس و نقش اين قلعه در تاريخ كشور نگاهي كذرا به اوضاع سياسي و اجتماعي ايران مابين عهدنامة گلستان(1228ه ق) و عهدنامة تركمنچاي(1243ه ق)داشته باشيم .

به موجب عهدنامة گلستان :

الف) ايالات و شهرهاي گرجستان ، داغستان ، باكو ، دربند ، شيروان ، قره باغ ، شكي ، گنجه‌ و موقان و قسمت علياي طالش به روسية تزاري واگذار شد .

ب) حق كشتيراني ايران در درياي مازندران از بين رفت و تسهيلات فراواني براي بازرگانان روسي در نظر گرفته شد .

ج) دولت روسيه متعهد شد كه هر يك از فرزندان فتحعلي شاه كه به وليعهدي ايران تعيين مي گردد ، هرگاه نياز به كمك دولت روسيه داشته باشد ، كوتاهي ننمايد.

و با توجه به اينكه در آن زمان عباس ميرزا وليعهد ايران بوده اين امر به معناي حمايت از وليعهدي او محسوب مي شده و در عمل به معناي باز شدن دست روسيه در سياست داخلي ايران بوده است.

در فاصلة زماني بين انعقاد عهدنامه گلستان تا آغاز دورة دوم جنگهاي بين ايران و روسيه فقط چندي آشوبهاي داخلي و جنگ ايران عليه عثماني كه منجر به پيروزي ايران شد ، اتفاق مهمي روي نداد .

در اين فاصله جنايات روسها در مناطق مسلمان نشيني كه از ايران جدا كرده بودند به اوج خود رسيده بود و اخباري كه از آن مناطق به طور مرتب به گوش مردم ايران مي رسيد كينه فراواني در دل مردم ايجاد كرده بود ، همچنين فتاوي متعدّدي منجر به وجوب جهاد عليه دشمن اشغالگر و متجاوز كه توسط تعداد زيادي از مراجع و علماي شهرهاي مختلف صادر شد و هيجان زيادي در مردم ايجاد كرد و حتي فتواي جهاد علما در رساله اي به نام جهاديه جمع آوري و در ميان مردم انتشار يافت و شور فراواني در مردم براي مبارزه ايجاد شد. در متن معاهدة گلستان حدود مرزي بين دو كشور مشخص نشده بود ، بنابراين روسها به قسمتي از اراضي مرزي در نزديكي ايروان به مرتع ايلات ايراني به شمار مي رفت تجاوز كردند و نظير اين تجاوزات را در نقاط ديگر نيز به وجود آوردند كه با دخالت و مذاكرات عباس ميرزا تا حدودي از تشنّجات كاسته شد.

در اين ميان جمعي از روحانيون و علماي اسلام كه به جهاد با دشمن اشاره داشتند به همراه گروه هايي از مردم عراق ، اصفهان و تهران به مقصد جهاد به طرف آذربايجان حركت كردند ، و شاه ايران سفير روسيه را كه عازم دربار ايران بود نپذيرفت و با هجوم سپاه عباس ميرزا غافلگير شدند . سپاه ايران توانست برخي از نقاط اشغال شده را آزاد سازد ولي به دليل بي كفايتي دولتمردان و ضعف بنيه نظامي عباس ميرزا و خيانت برخي حكمرانان چندان دوام نياورد .

با شروع جنگ مردم باكو ، شكي و شروان شورش كردند و اهالي داغستان دست به قتل عام روسها زدند و تقريبا زمينه لشكركشي و پيشروي سپاه ايران آماده شد. عباس ميرزا پس از تسخير قلعه شوشي خود را به تفليس رساند و در طول محاصرة تفليس روسها توانستند نيروي فراواني جمع آوري كنند . در اين زمان جنگهاي بين روسيه و عثماني به پايان رسيد و نيروهاي تازه نفس روسي به فرماندهي پاسكوويچ (Paskovich  ) عازم ايران گرديدند ، سرانجام روسها در سال 1242 ه-ق سپاه ايران را شكست دادند و عباس ميرزا به طرف گنجه عقب نشيني كرد ، اما پاسكوويچ پيش از عباس ميرزا در گنجه اردو زده بود ، در اين محل بنا به دلايل سياسي و خيانت آصف الدوله صدر اعظم ايران ،‌سپاه عباس ميرزا شكست سختي خورده و منهدم گرديد.

گنجه و ايروان تسخير شد و پاسكوويچ با تسخير قلعه عباس آباد كردشت واقع در شمال ارس به طرف آذربايجان حركت كرد و هدف بعدي او تسخير خوي ، مرند و تبريز بود و بدين سان تبريز به آساني به دست روسها افتاد و غارت گرديد.

عباس ميرزا كه سعي مي كرد در ناحيه تركمنچاي جلوي پاسكوويچ را بگيرد دوباره شكست خورد و تقاضاي صلح كرد.

معاهدة تركمنچاي در 5 شعبان 1242 ه-ق بسته شد .

مفاد آن عبارت بودند از :

الف) واگذاري خانات ايروان و نخجوان به دولت روسيه و تخليه طالش و موقان از سپاه ايران .

ب) پرداخت 10 كرور تومان (معادل 5 ميليون تومان ) به روسيه به عنوان غرامت جنگي .

ج) اجازه عبور و مرور آزاد كشتيهاي تجاري روس در درياي مازندران و در امتداد سواحل آن .

د) انعقاد يك عهدنامه تجاري بين ايران و روسيه و حق اعزام كنسول و نمايندگان تجاري به هر منطقه كه روسها لازم بدانند .

و) حمايت از وليعهدي عباس ميرزا و كوشش در به سلطنت رساندن وي پس از مرگ شاه .

ه) استرداد اسراي طرفين و اعطاي حق قضاوت كاپيتولاسيون به روسيه .

و رود مرزي ارس به عنوان مرز دو كشور قلمداد گرديد و قلعه عباس آباد كردشت به عنوان پايگاه نظامي مورد استفاده نيروهاي روسي قرار گرفت .

عباس ميرزا در دهم جمادي الثاني سال 1249 هجري قمري وفات يافت .

|+| نوشته شده توسط ابراهیم نصیری در یکشنبه 20 آبان1386 و ساعت 13:34  

کلیسای سنت استپانوس

             سنت استپانوس

     نام اين كليسا بر گرفته از استپانوس مقدس است اين شخص يكي از اولين مومناني 

     كه به خاطر ايمان راسخ خود به شهادت رسيده است . استپانوس در ميان مسيحيان

     سمبل ايمان راسخ بوده و به او لقب ناخوتكا داده اند ، استيفان يا استپاتوس اولين

     كسي بوده كه به واسطه تعصب و خشم يهوديان سنگ سار شده و به شهادت رسيد ،

     اين حادثه در 26 دسامبر سال 37 ميلادي  در اورشليم اتفاق افتاد و از آن تاريخ به

    بعد مسيحيان جهان همه ساله در روز مزبور مراسمي به نام وي بر پا مي كنند.

  تاريخ و ساختمان كليسا

كليساي سنت استپانوس در 26 كيلومتري غرب جلفاي ارس در محلي به نام قريه قزل وانگ (صومعه قرمز ) در نرديكترين روستاي دره شام از دهستان ارس در كنار بخش پلدشت شهرستان  ماكو واقع شده است ، سابقا راه كوهستاني مالرو داشت و از سال 1350 راه ماشين و هموار آن ساخته شده و چون در دامنه رشته كوههاي ماقارات قرار گرفته به آن عبارت ماقارات سنت استپانوس نيز اطلاق مي شود.

آندرانيك هويان در مقاله كليساي سنت استپانوس مقدس درمجله ايران زمين مي گويد:

كليساي استپانوس مقدس در دژي استوار واقع شده و به مجموعه بناهاي موجود در اين دژ وانگ استپانوس مقدس يا وانگ ماقارات مي گويند ، اين وانگ مانند ساير وانگهاي ارمنيان محل اجتماع طللاب خطاطان و خوشنويسان وتذهيب كاران نويسندگان فلاسفه و مورخين و دانشمندان بوده ، وانگ استپانوس از دو نظر براي ارمنيان حائز اهميت است ، كليسا به خاطر سبك بنا و جنبه فرهنگي از مراكز مشهور ديني و فرهنگي ارمنيان است تعداد بسياري خوشنويس و خطاط در اين وانگ گرد آمده و به استنتاج كتب مي پرداختند ، نقاشان و تهذيب كاران با هنر خود بر زيبايي كتابها مي افزودند و به اين سبب وانگ استپانوس مقدس به عنوان يكي از مراكز خوشنويسان ارمني شهرت دارد و هم اكنون تعداد زيادي كتاب در اين وانگ استنتاج شده است و در كتابخانه هاي جمهوري ارمنستان و ايتاليا نگهداري مي شود.

تاريخ دقيق تاسيس كليساي سنت استپانوس كاملا مشخص نيست ، محققين حدس مي زنند بين قرنهاي هفتم تا نهم ميلادي اين كليسا بنا شده باشد.

كهن ترين سند در اين باره مربوط به سال 649 ميلادي است كه از وجود ديري در اين منطقه آگاهي مي دهد ، در زمان سلطنت آشوت باگرادوني پادشاه ارمنستان، كاتاليكوس خاچيك رهبر مذهبي ارمنيان در سال 266 ( ه – ق ) برابر با 976 ميلادي اسقف اعظم بالكن را به سرپرستي وانگ استپانوس مقدس بر گزيد او با هزينه پادشاه كليسايي در محوطه بنا كرد.

هاكوپ جوقاتيسي كه طي سالهاي 1633 تا 1655 / 1043 – 1066 خليفه اعظم وانگ استپانوس بود ، در سال 1643 م / 1053 ه – ق به تجديد بنا و مرمت كليسا پرداخت و در 1655 / 1066 ه – ق به پايان برد.

مرمت بعدي كليسا بين سالهاي 1682 / 1094 تا 1691 / 1102 صورت گرفت و مرحله چهارم بازسازي كليسا به وسيله عباس ميرزا در سال 1826 / 1243 انجام پذيرفت .

عباس ميرزا در سال 1246 ه – ق / 1830 م روستاي دره شام را به مبلغ سيصد تومان از محبعلي بيك نخجواني خريد و وقف وانگ استپانوس كرد ، كتيبه اي كه به همين مناسبت با خط نستعليق بر روي سنگ آهكي سرخ رنگي از نوع سنگهاي خود بناي كليسا ، بالاي در ورودي كليسا نصب شده است .

متن مندرجات سنگ نبشه به شرح ذيل است:

بسم الله الرحمن الرحيم و هو قديم ، در عصر سلطنت اعلي حضرت قدر قدرت قضا تواء مان سكندرحشمت ، دارادربان ، نواب اشرف ، حضرت نائب السلطنه العليه، عباس ميرزا ارواحنا فداه ،كه خلف ارشد نامدار جمجماه، ظل الله، فتحعلي شاه قاجار است ابقي الله عمره و سلطنت وادام الله ملكه كه مرحمت بي‌نهايت درباره كمترين دعا گوي سرگيس ولد استپان خليفه جلفاي من قراء نخجوان داشت كه گويا حسن خدمت كمترين در پيشگاه حضور والا جلوه‌گر شد بنابراين قريه دره شام را در تاريخ سنه 1246 به اين كمترين كه دعا‌گوي دولت ابد مدت شاهي بودم تیول، مرحمت فرمودند كه صرف اوجاق دانيال (عليه‌السلام) نمايم و دعا‌گوي عمر دولت شاه و شاه‌زاده و اميرزاده‌ها باشم و در تاريخ سنه 1246 قريه دره شام را از عالي جاه محبعلي بيك نخجواني به مبلغ سه صد تومان گرفته و وقف اوجاق دانيال (عليه السلام) ساختيم كه هركس در اين مقام مبارك بعد از اين خليفه بوده باشد به دولت‌شاه ايران واجب است دعا نمايد ثانيا لعنت خدا و نفرين رسول بر آن كسي كه اين قريه را بفروشد يا به بيع گذارد و صرف اوجاق ننمايد.                   كتيبه علي اشرف نخجواني سده 1247

مورد بررسي بعدي مربوط به تاورنيه سياح معروف فرانسوي اواسط صفوي است، ژان باتيست تاورنيه مشاهدات خود را چنين مي نگارد:

به اندازه دو تيررس شمخال با پل از روي يك رودخانه ديگر بايد گذشت، كه از جنوب آمده داخل ارس مي شود، از پاي آن پل بايد ساحل را گرفته بالا رفت تا رسيد به قريه بزرگي موسوم به شامبه كه تمام سكنه آن از زن و مرد در سن 18 سالگي حالت جنون پيدا مي‌كنند اما يك قسم جنوني كه موذي نيست، اهالي آن ناحيه را عقيده‌هايي است كه اين مجازات آسماني ست كه وقتي از اجداد و اسلاف آنها در اين كوهها سنت بارتلمي و سنت‌ماتيو را تعاقب كردند اين بليه بر آنها نازل شده است.

از اين قريه تا سنت اتيان بيش از يك ((ليو)) راه نيست اما راهش خيلي سخت است و اغلب جاها پرتگاه است كه بايد به ناچار پياده شد .

سنت اتيان يك ديري است كه فقط از 30 سال قبل شروع به بناي آن كرده اند در وسط كوه و در نقطه منفردي واقع شده و وصول بدان خيلي صعب است چيزي كه ارامنه را به اختيار اين نقطه مجبور كرده است اين است كه مي گويند سنت بارتلمي و سنت ماتيو وقتي كه تعاقب شده بودند و فرار مي‌كردند در آنجا خود را پنهان كردند و هم مي‌گويند كه سنت ماتيو در آنجا معجزه هم بروز داده است و آن اين است كه ، چون در آن محل آب يافت نمي شد ماتيو عصاي خود را به زمين زد يك چشمه آبي جاري شد و آن چشمه در ربع ليو فاصله دير واقع شده و در زير يك طاقي ستور است و دهنه آن درب محكمي دارد و مانع است از اين كه آب دست بخورد و كثيف بشود.

ارامنه با يك خلوص عقيدتي به زيارت آن چشمه مي روند و آب آن را به وسيله يك قنات به دير مي آورند و مي گويند در آن مكان چندين اشياء مقدسه پيدا كرده اند كه سنت بارتلمي و سنت ماتيو به آنجا آورده اند آنها هم اشياء ديگر بر آن افزوده و يك گنجينه و مخزني در آن دير از اشياء مقدس ترتيب داده اند كه شرح اسامي آنها از قرار ذيل است:

صليبي كه از عين آن لگني كه حضرت عيسي پاي حواريون را در آن شستشو داد و در ميان آن صليب يك سنگ سفيدي نصب شده كه مي‌گويند كه اگر آن سنگ را به روي سينه مريضي بگذارند اگر مردني باشد سنگ سياه مي شود تا بعد از فوت آن مريض كه دوباره به رنگ اصلي خود بر مي گردد. يك استخوان فك اسفل سنت اتيان شهيد، استخوان كله سنت‌ماتيو و يك استخوان دست سنت گركوار، يك جعبه كوچكي كه پر از استخوانهاي ريزه است و مي گويند متعلق به ((سپتانت دو ميسيپل)) است.

كليسا به شكل صليب ساخته شده است، مثل همه كليساهاي ارامنه در وسط يك گنبد عالي بنا شده كه در اطراف آن 12 حواريون هستند. تمام كليسا و دير از سنگ تراشيده است، اگر چه اصل بنا خيلي وسيع نيست ولي مقدار كثيري طلا و نقره در آن به كار رفته است و خيلي از خانواده هاي ارامنه به واسطه آن دچار خسارت بلكه عسرت شده‌اند به جهت اينكه به قدري احترامات اين مقام را به انظار و قلوب آنها بزرگ تلقين كرده اند كه اغلب زنها پنهان از شوهر هاي خود جواهر بلكه لباسهاي خود را فروخته به مصرف اين كليسا و نگهداري آن مي‌رسانند.

در تاريخ كامل ابن اثير آمده است:

بابك (خرمدين) برادر ديگرش را كه عبدالله بوده به قلعه اصطفانوسي فرستاد، افشين به عيسي بن يونس اصطفانوسي نامه نوشت و از او درخواست عبدالله برادر بابك را كرد و او هم عبدالله را تحت الحفظ فرستاد تا او را با برادرش بابك بازداشت نمود.

اين مطلب مويد اين است كه بابك و برادرش عبدالله زماني كه تحت تعاقب افشين بودند به اين بنا پناه آورده اند و اين مطلب بر ارزش سياسي – اجتماعي اين بنا در زمان خود مي افزايد.

دوره بعدي از منابع ارمني انتخاب شده و حاكي از آن است كه كليسا به عنوان پايگاهي در دهه اول قرن 20 مورد استفاده قرار مي گرفت كه اين مطلب در سالنامه همكاني كورگيان كارو 1958 بيروت آمده است.

مختصات كليسا

كليسا در محوطه اي سرسبز قرار گرفته ، بناي آن استوانه اي است و گنبد مخروطي شكل آن را مي پوشاند . تمام قسمتهاي بنا از حصار و سنگهاي لاشه ساخته شده است ، اين كليسا قرينه اي را نيز در ساحل شمالي ارس دارد وجود اين دو قرينه نشان مي دهد كه بناي اين دو كليسا هنگامي صورت گرفته كه يك قدرت واحد بر هر دو طرف ساحل فرمان مي‌راند.

ساختمان اصلي كليسا سه قسمت دارد :

1)     صحن كليسا و گنبد 16 ضلعي .

2)     برج ناقوس .

3)     اجاق دانيال .

صحن كليسا و گنبد 16 ضلعي:

صحن كليسا يا نماز خانه به طول 90/13 و عرض 80/12 متر تقريبا در وسط محوطه اصلي كليسا با مدخلي در ضلع غربي آن واقع است ، مدخل داراي درب چوبي بسيار زيبايي است كه با يك لنگه بر پايه محور جنوبي مي گردد و ابعاد آن 5/1 * 5/2 متر است ، منبت كاري درب از كارهاي اوليه قاجاريه است، رويه درب با ميخكوبي‌هاي فلزي به قسمتهاي منبت كاري شده تزيين يافته است ، اطراف درب طاق مقرنس كاري شده اي وجود دارد كه در نوع خود بي‌نظير است، كتيبه فارسي و ترجمه ارمني آن در رابطه با خريد روستاي دره شام توسط عباس ميرزا و وقف آن به كليسا در قسمت فوقاني درب ورودي نصب شده است ، اين درب منبت كاري شده و مقرنس كاري هاي آن متاثر از هنر هاي اسلامي است در مورد حكاكي هاي اطراف درب ورودي مهندس هاكوپيان نكاتي ذكر كرده‌اند:

به رحمت ايزد توانا و اراده وي نماي غربي كليساي استپانوس مقدس توسط آقامال نخجواني به يادبود زوجه خود مريم و مادرش ننه گل در سال 1704 ميلادي تعمير گرديد.

درب فعلي يادگار خواجه نيكا غايوس و دو عيال وي مريم و مارگاريت وجد او ، بارتوغ و پدر و مادرش قارداش بالي و چيچك و برادر وي ناخلار و اولادان وي هارملون و آهادون و ساموئل و يقينا خاچاملور بوغوس و يغيا زار و ناظلار و خواهر او نعيبت مي باشد كه در سال 1680 مي باشد.

ساختمان نماز خانه به شكل صليب است به طوري كه راس صليب به سمت مشرق و   دو بازوي آن در جهت شمال و جنوب كشيده شده است.

گنبد 16 ضلعي كليسا سقف مركزي صليب را تشكيل مي دهد و انتهاي قسمت شرقي صليب نيز محراب كليسا مي باشد ، محراب در جانب شرقي معبد واقع شده و 96 سانتي متر از كف نمازگاه بلند تر است و انتهاي قسمت شرقي صليب در راس صليب نيز محراب كليسا مي‌باشد، پوشش طبقه محراب و پله‌هاي صعود به آن از سنگ مرمر است.

در صحن كليسا و در دو طرف سكوي محراب دو ميز به طور قرينه وجود دارد كه هر يك از سنگ مرمر ساخته شده اند و داراي چهار ستون بلند سنگي با يك گنبد هرمي شكل مي باشند زيرا در اين گنبد نيز ، ميز سنگي ديگري وجود دارد كه براي روشن شدن شمع بر روي آن مورد استفاده قرار مي گيرد.

صحن كليسا با نرده چوبي محل اجتماع مردم را از محراب جدا كرده است در محراب و داخل گنبد مركزي نقاشي هاي رنگي ملائكه با گچ‌بري‌هاي مختلف، زيبايي هاي صحن كليسا را دو چندان مي سازد متاسفانه نقاشي ها آسيبهاي زيادي ديده اند، دو منبر چوبي در طرفين پاي محراب واقع است كه رو به محراب گذاشته شده و در يكي از منبرها مقام بزرگ مذهبي يعني خليفه مي نشست و در ديگري مهمان ويژه‌اي كه در مراسم شركت مي كرد مثل شاه يا نائب السطنه.

گنبد كليسا ، گنبدي است 16 ضلعي كه در دو طرف هر يك از اضلاع شانزده گانه نيم ستون پيچهاي زيبايي قرار دارد كه از تركيب سه نيم ستون ظريف تشكيل يافته اند و در نهايت به سر ستونهاي خوش نقشي منتهي مي شوند .

هر يك از اضلاع به صورت يك در ميان پنجره اي دارند كه به داخل گنبد و صحن كليسا باز مي شود و فضاي درون كليسا را روشن مي سازد ، تمامي اضلاع به شكل طاق نماهايي با طاقهاي جناغي  مي‌باشند كه در طاق نماهايي كه داراي پنجره هستند و بر بالاي هر كدام از نقشهاي برجسته در تمامي طاق نماهاي فاقد پنجره نقوش برجسته اي از قدسيان و يك صليب ديده مي شود ، در دور نماي طاق نماهاي گنبد يك ستاره هشت پر حكاكي شده است.

نظر سرهنگ مهندس اميل هاكوپيان در مورد ستاره هشت پر چنين است:

به طور كلي علامت ستاره هشت پر در مسيحيت اشاره به داستان جستجوي سه نفر از مغان هند و مصر و آشور براي يافتن نجات دهنده عالم، در زمان تولد مسيح چنين گفته مي‌شود، كه در زمان تولد عيسي اين سه تن سرگرم جستجوي يك ناجي و پبامبر جديد بودند تا جهان را از ظلم و ستم پاك سازد بدين ترتيب يك ستاره پر نور را در آسمان يافته و همواره با مسير حركت ستاره شروع به جستجو نمودند تا اينكه ستاره مزبور به نقطه اي رسيد كه عيسي در آنجا متولد شده بود و به دليل فوق ستاره در دين مسيح نويد ظهور عيسي را دارد.                               

برج ناقوس كليسا

در جهت جنوبي ساختمان قرار گرفته كه داراي دو طبقه است و روي چهار ستون است كه بر روي طبقه دوم برج گنبد هرمي شكل آن قرار دارد كه آن نيز بر روي هشت ستون كوچكتر منشوري شكل استوار شده است در نوك گنبد هرمي شكل برج ناقوس مانند راس گنبد اصلي كليسا طيبي فلزي نصب شده است ، ستون هاي برج ناقوس همه از سنگ سرخ كليسا و داراي سر ستونهاي خوش طرح هستند ، پيشاني طاقها واقع در بين اين ستونها كه يا طاق گنبد برج محسوب مي شوند با نقش برجسته فرشته طيب ، ترنج ستاره و گل هشت پر زينت يافته است.

اجاق دانيال

تالاري است متصل به ديوار شمالي كليسا كه 6 متر عرض و قريب 20 متر طول دارد و از سه قسمت تشكيل يافته است كه عبارتند از :

الف) تالار اجتماعات كه در وسط قرار گرفته

ب) خود اجاق كه توسط ديواري از تالار جدا شده و در قسمت شرق آن قرار‌گرفته

 ج) محل غسل تعميد كه در قسمت غربي تالار اجتماعات واقع شده و بصورت سكوي بلندي شده كه ميز سنگي غسل تعميد در وسط آن قرار گرفته است. (توضيح كامل در باره غسل تعميد و چگونگي انجام آن و ادعيه هاي كه در هنگام اجراي عمل قراعت مي كنند به طور اجمالي در بخش اول مورد بررسي قرار گرفته است)

   نكته مهم اين است كه اين اجاق از دانيال نبي كه از پيامبران   بني‌اسرائيل است، نيست. بلكه به نام دانيال قديس است كه در 410 ميلادي در سوريه به دنيا آمده و پس از هشتاد سال رياضت و عبادت در يكي از روستاهاي ساحل فرات به نام سيمساط درگذشت.                         

نماي خارجي كليسا

نماي خارجي كليسا از سنگ تراش سفيد و قرمز همرنگ ساختمان بوده و مقرنس كاريهاي ديوارها، طاق سردر ، و نقش برجسته‌هاي بالا و پايين آن به اندازه اي زيبا و ماهرانه طرح گرديده كه بي شك از نوادر هنري جهان است و اين زيبايي تنها منحصر به مقرنس كاري طاق و تزئينات طاق نماي جناغي مدخل نيست و در تمامي طاق نماهاي تو در توي ديوارهاي غربي و پايه ها و ختم ستون ها و كلافه ها و زنجير ها و تزئينات درون و بيرون آنها متجلي است.

براي توصيف طرح هاي گوناگون و بديع صليب هاي متعددي كه در هر يك از سطوح خارجي ديوارها ي كليسا نقش بسته سخن گفتن كفايت نمي كند و نقل مفاد صدها سنگ نبشته ارمني كه در همه جاي بنا اعم از داخل و خارج به چشم مي خورد كتاب جداگانه اي مي خواهد و بنا به گفته مهندس هاكوپيان اكثر آنها خوانده نشده است همچنين بالاي طاق مقرنس و بالاي همه طاق نماهاي ديوار غربي را زنجيره عريض زيبايي زينت داده است و بالا تر از آن نقش برجسته ماري كه بر دور چوبي پيچيده و در طرفين آن دو تن ايستاده اند به چشم مي‌خورد، اين تصوير غير از درخت بركت است.

در كتاب قاموس كتاب مقدس آمده است:

(( اين تصوير در آئين يهود و نصاري سمبل و علامت بيم دادن ، توبه و رهايي يافتن از آتش دوزخ است . ))

در قسمت مركزي نماي خارجي چهار ديوار كليسا نقوش مختلفي به شرح زير وجود دارد كه طرح و معمار در همه جا كوشيده اند كه فلسفه پيدايش مسيح‌، دعوت به مسيحيت، فداكاري مسيح، پايان كار وي و كوشش ها و جانبازي‌هاي ياران او را مجسم كنند .

الف) در قسمت بالاي نماي خارجي ديوار شرقي كليسا دو نقش برجسته وجود دارد كه پايان كار عيسي مسيح و شهيد اول راه مسيحيت را نشان مي دهد.

تصوير اول نقش برجسته عقابي است كه بره معصوم بردباري را به دو چنگال گرفته و به فراز آسمانها مي كشاند در مقام كتابهاي عهد عتيق و عهد جديد بره نشاني از حضرت مسيح است.

در قاموس كتاب مقدس در صفحه 176 آمده است:

((مسيح بره خدا خوانده شد ، زيرا كه وي قرباني مقبول درگاه خدا و وجودش كفاره گناهان مسيحيان خطا كار و ناپرهيزگار بود.))

در پايين اين تصوير نقش برجسته (( استپانوس )) يا شهيد اول راه مسيحيت ديده مي‌شود كه از طرف سه تن يهودي مورد شكنجه يا بازخواست قرار گرفته تا محكوم و سنگ سار گردد‌. (( اشاره به واقعه 26 دسامبر سال 37 ميلادي ))

ب) در نماي غربي تصوير مصلوب شدن حضرت عيسي به چشم مي‌خورد.

ج) در نماي جنوبي عكس حضرت مريم با مولود مسيح در بغل.

د) در نماي شمالي صعود يا عروج مسيح را نشان مي دهد.

شايان توجه است ديري كه در كنار كليسا واقع شده سابقا منزل و محل استراحت مسافران و زائران كليسا به شمار ميرفته و در هر چهار سوي آن اتاقهايي وجود داشته كه طبقه پايين آنها مخصوص دواب بوده و روزگاري طرح بنا و مشبك كاري درها و پنجره هاي چوبي نمونه‌اي از شاهكارهاي معماري و چوبي بوده است كه كتابخانه بزرگ كليسا هم در آن جاي داشته است .

كليساي مقدس سنت استپانوس تحت شماره 429 در ليست آثارباستاني كشور ثبت شده است.

|+| نوشته شده توسط ابراهیم نصیری در یکشنبه 20 آبان1386 و ساعت 13:32  

كاروانسراي خواجه نظر ( عباسي )

تاورنيه فرانسوي اين كاروانسرا را ديده و مي نويسد :

خواجه نظر يكي از ارامنه معتبري بود كه از جلفا خارج شد و چون در تجارت ترقي كرد

 و نزد شاه عباس كبير و جانشين او شاه صفي اعتبارات حاصل نمود ، او را كلانتر ملت

 ارامنه كردند و به افتخار وطن اصلي خود جلفا 2 كاروانسراي بزرگ در آنجا بنا كرد كه

 هنوز در طرفين رودخانه باقي هستند 1001000  اكو در آنجا خرج كرد ، اما اين دو بناي

 عالي به واسطه فوت باني ناتمام ماندند .

جيمز كاروي نيز اين بناي تاريخي را ديده و ياد مي كند :

در اين نكته كاروانسراي بزرگي به واسطه يكي از ارامنه به نام كوجيا نظر (خواجه‌نظر) با

 هزينه گزافي بنا شده كه متاسفانه رو به خرابي مي رود و كس نيست كه به تعمير آن اقدام

 كند و فقط چند تن ارمني در آن سكونت دارند.

در 5 كيلومتري جلفا كاروانسراي ويرانه اي وجود دارد كه بناي آن در زمان شاه عباس كبير

 با هزينه خواجه نظر ارمني از مقربان درگاه شاهي به عمل آمده ، وي از ارامنه اي بود كه در

 زمان شاه عباس به اصفهان به اجبار كوچانده شدند و در آنجا كارش بالا گرفت و مورد عنايت شاه واقع شد ثروت ومكنت كلاني به هم رسانيد و با اجازه شاه بر روي ويرانه هاي زادگاه خود كاروانسراي بزرگي از سنگ و آجر بنا كرد تا مسافراني كه از آب ارس مي گذرند شبي را در آنجا استراحت كنند و سحر گاه راهي سوجيا يا شجاع امروزي شوند .

عبدالعلي كارنگ مي نويسد :

ويرانه كاروانسراي خواجه نظر ارمني معروف به شاه عباسي واقع در ساحل رود ارس قرار دارد كه اين كاروانسرا به نام كاروانسراي جلفا معروف است .

|+| نوشته شده توسط ابراهیم نصیری در یکشنبه 20 آبان1386 و ساعت 13:30  

 قلعه (گاوور) گوهر

بقاياي اين قلعه كه مربوط به دوره اورارتوئي است در 45 كيلومتري شرق جلفا و در كنار رود ارس ديده مي شود . بخشي از ديوارهايي كه از قلعه باقي مانده است در بعضي نقاط داراي برجستگي هاي مضاعفي در گوشه آنها است ، ارتفاع اين قسمت ها تا سه چهار متر مي رسد.

تعدادي سفال از اين قلعه به دست آمده كه به اواخر دوره اورارتوئي تعلق دارد.

علاوه بر اينها تعدادي اشياء گلي مربوط به قرن ششم پيش از ميلاد و برخي نيز مربوط به دوره هاي ساساني و اسلامي يا ارمني از اين قلعه به دست آمده است . قلعه گوهر كوچكترين

تك بنايي است كه از دوره اورارتو تا كنون در ايران شناخته شده است كه با توجه به بناي قلعه در بالاي تپه گمان مي رود در اصل پايگاهي نظامي بوده است.

|+| نوشته شده توسط ابراهیم نصیری در یکشنبه 20 آبان1386 و ساعت 13:27  

  RSS